Kết nối dữ liệu, kiến tạo thị trường: Bước chuyển chiến lược trong xử lý nợ xấu ngành Ngân hàng

Áp lực xử lý nợ xấu vẫn ở mức cao

Phát biểu tại Tọa đàm, ông Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam nhấn mạnh, công tác xử lý và thu hồi nợ xấu luôn là nhiệm vụ trọng tâm của các tổ chức tín dụng, có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh cũng như sự an toàn, bền vững của toàn hệ thống ngân hàng. Thời gian qua, hành lang pháp lý về xử lý nợ đã từng bước được hoàn thiện; đáng chú ý, sau khi Nghị quyết 42 hết hiệu lực, Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024 đã bổ sung quy định về quyền thu giữ tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu, tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho hoạt động thu hồi nợ.

Ông Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam phát biểu tại Toạ đàm

Tuy nhiên, rủi ro phát sinh nợ xấu vẫn hiện hữu và có xu hướng gia tăng trong bối cảnh sản xuất kinh doanh và đời sống người dân còn nhiều khó khăn, ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền và khả năng trả nợ. Khối lượng nợ tồn đọng lớn, thủ tục thu giữ và xử lý tài sản bảo đảm – đặc biệt là bất động sản – còn phức tạp, kéo dài do chịu sự điều chỉnh của nhiều hệ thống pháp luật khác nhau và phụ thuộc vào sự phối hợp của các địa phương. Bên cạnh đó, phạm vi ủy quyền xử lý nợ cho các công ty quản lý nợ hiện mới giới hạn ở nợ quá hạn và nợ xấu, trong khi nhiều khoản vay chưa quá hạn nhưng đã tiềm ẩn rủi ro cao lại chưa có cơ chế xử lý phù hợp, khiến các tổ chức tín dụng phải tự bố trí nguồn lực, ảnh hưởng đến chi phí dự phòng và dư địa mở rộng tín dụng.

Dữ liệu và công nghệ – nền tảng của thị trường mua bán nợ hiện đại

Trước thực trạng đó, lãnh đạo Hiệp hội Ngân hàng cho rằng cần sớm xây dựng một hệ sinh thái xử lý nợ và thị trường mua bán nợ hoạt động minh bạch, chuyên nghiệp và hiệu quả hơn, trong đó khả năng kết nối và khai thác dữ liệu là yếu tố then chốt. Sáng kiến xây dựng bộ chuẩn dữ liệu nợ xấu dùng chung, kết nối với Sàn giao dịch nợ được đánh giá là hướng đi đáng khuyến khích, song việc triển khai cần bảo đảm tính khả thi, xác định rõ loại dữ liệu cần chuẩn hóa, phương thức kết nối và trách nhiệm của từng bên, đi kèm các yêu cầu chặt chẽ về an toàn, bảo mật thông tin.

Theo bà Nguyễn Thị Phương, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Pháp chế Ngân hàng, trong mô hình xử lý nợ mới, các tổ chức tín dụng cần chủ động chuẩn hóa dữ liệu khách hàng, tài sản bảo đảm và lịch sử tín dụng ngay từ khâu cấp tín dụng, đồng thời từng bước kết nối với dữ liệu đăng ký doanh nghiệp, đất đai và thi hành án. Công nghệ AI và Big Data được kỳ vọng sẽ giúp công tác quản lý nợ chuyển từ việc nhìn lại dữ liệu quá khứ sang khả năng cảnh báo và dự báo sớm xu hướng nợ xấu, song phải song hành với cơ chế phân quyền, bảo mật và tuân thủ quyền riêng tư.

Bà Phương cũng nhận định thị trường mua bán nợ đang đứng trước cơ hội thay đổi lớn khi định hướng phát triển hiện nay xác định VAMC trở thành định chế trung tâm kiến tạo thị trường, gắn với việc xây dựng Sàn giao dịch nợ quốc gia theo mô hình nền tảng số, tích hợp chuẩn hóa hồ sơ và đấu giá điện tử minh bạch. Việc hình thành giá cần dịch chuyển từ đàm phán song phương sang cơ chế cung – cầu, qua đó tạo điều kiện thu hút các quỹ đầu tư trong và ngoài nước.

Từ “tự xử lý” sang “thị trường chung”

Ở góc nhìn của VAMC, ông Trần Trung Dũng, Chủ tịch Hội đồng thành viên VAMC cho rằng bài toán xử lý nợ cần được đặt trong một bức tranh lớn hơn: nguồn vốn mới đưa vào nền kinh tế phải song hành với việc giải phóng nguồn vốn cũ đang bị đóng băng trong nợ xấu. Tính đến ngày 30/6/2026, nợ xấu nội bảng toàn hệ thống ở mức trên 811 nghìn tỷ đồng, trong khi tổng nợ nội bảng, nợ tiềm ẩn và các khoản VAMC chưa xử lý vào khoảng 930 nghìn tỷ đồng. Mô hình xử lý phân tán hiện nay đang bộc lộ ba điểm nghẽn: thông tin đứt gãy khiến tài sản tốt khó tìm được đúng nhà đầu tư; vòng đời xử lý một khoản nợ có thể kéo dài nhiều năm; và tốc độ phát sinh nợ có nguy cơ vượt tốc độ xử lý.

Ông Trần Trung Dũng Bí thư Đảng bộ, Chủ tịch Hội đồng thành viên VAMC phát biểu tại tọa đàm

Kinh nghiệm quốc tế, điển hình là mô hình KAMCO của Hàn Quốc, cho thấy xu hướng đang dịch chuyển từ xử lý thụ động từng khoản nợ sang kiến tạo một nền tảng quản lý và giao dịch tài sản tập trung, từ vai trò một tổ chức mua nợ đơn thuần sang xây dựng hạ tầng kết nối cho cả thị trường. Trên cơ sở đó, VAMC đề xuất bước chuyển chiến lược từ “tự xử lý” sang “thị trường chung”: chuyển từ xử lý từng khoản nhỏ lẻ sang xử lý theo danh mục và quy mô thị trường; chuyển dữ liệu từ trạng thái phân tán, đóng kín sang chuẩn hóa, số hóa và kết nối liên thông; mở rộng mạng lưới người mua từ các nhà đầu tư quen thuộc tới các quỹ đầu tư trong nước và quốc tế.

Trung tâm của mô hình này là Sàn giao dịch nợ – đóng vai trò hạ tầng kết nối nguồn cung từ các tổ chức tín dụng, AMC với nguồn cầu từ nhà đầu tư trong nước, quỹ đầu tư quốc tế, đồng thời liên kết các dịch vụ hỗ trợ như định giá, tư vấn pháp lý, kiểm toán và công nghệ. VAMC nhấn mạnh vai trò của mình không phải là làm thay công tác xử lý nợ của các ngân hàng, mà là kiến tạo hạ tầng để các ngân hàng xử lý nợ nhanh hơn, thông qua chuỗi hoạt động niêm yết, ghép nối nhà đầu tư, đấu giá trực tuyến và kết nối thanh toán, giúp nhà đầu tư từng bước nhìn thấy, hiểu, định giá và dự báo được thời gian thu hồi vốn đối với từng khoản nợ.

Câu lạc bộ Xử lý nợ kết nạp hội viên mới, kiện toàn Ban Chủ nhiệm nhiệm kỳ 2024–2027

Cùng ngày, Câu lạc bộ Xử lý nợ (CLB AMC) trực thuộc Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam đã tổ chức Lễ kết nạp hội viên mới và kiện toàn nhân sự Ban Chủ nhiệm, với sự tham dự của đại diện một số vụ, cục Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, đại diện Bộ Công an, ông Cao Văn Bình – Chủ tịch Hội đồng quản lý kiêm Tổng Giám đốc CIC cùng đông đảo hội viên là các ngân hàng thương mại và công ty quản lý tài sản.

TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam và ông Trần Trung Dũng, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Xử lý nợ, Chủ tịch Hội đồng thành viên VAMC trao quyết định cho 38 hội viên mới của CLB.

Được thành lập từ ngày 17/9/2020 với 22 công ty quản lý tài sản (AMC) tham gia ban đầu, đến nay CLB đã kết nạp thêm 36 hội viên là ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và 2 công ty xử lý nợ, nâng tổng số hội viên lên 60 đơn vị. Việc mở rộng đối tượng hội viên, không còn giới hạn ở các AMC mà có sự tham gia trực tiếp của các ngân hàng cùng những đơn vị có năng lực chuyên môn bổ trợ như thẩm định giá, đấu giá tài sản, pháp lý, công nghệ và dữ liệu, được kỳ vọng sẽ hình thành một hệ sinh thái đầy đủ hơn cho hoạt động xử lý nợ, chuyển từ trao đổi kinh nghiệm sang kết nối để cùng giải quyết các vấn đề thực tế của thị trường.

Tại buổi lễ, Ban Chủ nhiệm CLB Xử lý nợ nhiệm kỳ 2024–2027 đã được kiện toàn với đại diện của 9 đơn vị tiêu biểu gồm VAMC, Agribank, VietinBank, BIDV, Vietcombank, MB, Sacombank, Nam A Bank và HDAMC. Ông Trần Trung Dũng, Chủ tịch Hội đồng thành viên VAMC tiếp tục được tín nhiệm bầu giữ chức Chủ nhiệm CLB.

TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam tặng hoa chúc mừng Ban Chủ nhiệm mới của CLB Xử lý nợ

Phát biểu chỉ đạo tại buổi lễ, ông Đào Minh Tú đánh giá đây là một định hướng đúng trọng tâm, mang tính đột phá nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động thực chất của CLB trong giai đoạn mới. Ông đề nghị Ban Chủ nhiệm tập trung tập hợp ý kiến của các tổ chức tín dụng, công ty AMC, đơn vị định giá, đấu giá, luật sư, nhà đầu tư và chuyên gia về những khó khăn, vướng mắc cũng như các mô hình xử lý nợ hiệu quả; chủ động góp ý chính sách, tổng hợp kiến nghị của hội viên để Hiệp hội Ngân hàng kiến nghị tới các cơ quan có thẩm quyền hoàn thiện khung pháp lý. Đồng thời, CLB cần nghiên cứu xây dựng các tiêu chuẩn, nguyên tắc chia sẻ dữ liệu, trong đó có bộ chuẩn dữ liệu nợ xấu dùng chung và kết nối với Sàn giao dịch nợ, bảo đảm tính khả thi, an toàn và bảo mật; nghiên cứu các mô hình giao dịch phù hợp, tăng cường kết nối bên mua, bên bán và các đơn vị hỗ trợ nhằm nâng cao tính minh bạch, thanh khoản của thị trường mua bán nợ.

Hướng tới một thị trường xử lý nợ chuyên nghiệp và hiệu quả hơn

Các đại biểu tham dự tọa đàm “Kết nối dữ liệu – Kiến tạo thị trường – Bứt phá hiệu quả xử lý nợ”

Có thể thấy, cả Tọa đàm chuyên đề và sự kiện kiện toàn CLB Xử lý nợ diễn ra trong cùng ngày 25/08/2026 đều hướng đến một mục tiêu chung: chuyển hoạt động xử lý nợ xấu từ cách làm phân tán, mang tính tình thế sang một thị trường mua bán nợ vận hành minh bạch, chuyên nghiệp, có nền tảng dữ liệu chuẩn hóa và sự tham gia rộng rãi của nhà đầu tư trong, ngoài nước. Với vai trò được định hướng trở thành định chế trung tâm kiến tạo thị trường và là đầu mối xây dựng Sàn giao dịch nợ quốc gia, VAMC cùng các thành viên CLB Xử lý nợ đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu rút ngắn thời gian, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả xử lý nợ qua đó góp phần giải phóng nguồn lực cho nền kinh tế và hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng tín dụng bền vững trong giai đoạn tới.