Nghị quyết 86/NQ-CP ngày 11/7/2022 của Chính phủ về phát triển thị trường vốn là cơ sở quan trọng trong việc huy động có hiệu quả các nguồn lực tài chính cho phát triển kinh tế - xã hội, giảm thiểu rủ

18/07/2022
Trong thời gian qua, thị trường vốn tại Việt Nam đã có những bước phát triển nhanh chóng và từng bước trở thành kênh huy động nguồn vốn trung, dài hạn của nền kinh tế, dần “gánh vác” và tạo ra sự cân bằng với thị trường tiền tệ trong việc huy động các nguồn lực tài chính phục vụ phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, sự phát triển của thị trường vốn được các chuyên gia và các nhà quản lý đánh giá là chưa thực sự bền vững, chưa xứng tầm là kênh dẫn vốn trung và dài hạn chủ yếu cho nền kinh tế, tạo ra gánh nặng lên thị trường tiền tệ dẫn đến tiềm ẩn các nguy cơ phát sinh nợ xấu, suy giảm khả năng thanh toán của hệ thống ngân hàng do sự mất cân đối giữa thời hạn huy động vốn và cho vay.

Thưc trạng thị trường vốn tại Việt Nam giai đoạn 2016 – 2021

Quy mô thị trường vốn tại Việt Nam tăng trưởng bình quân 28,5%/năm trong giai đoạn 2016-2021. Đến cuối quý I/2022 quy mô thị trường vốn đạt 134,5% GDP năm 2021, gấp 3,5 lần quy mô năm 2015, trong đó quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu tương đương 93,8% GDP, quy mô thị trường trái phiếu đạt 40,7% GDP. Các thị trường cổ phiếu, thị trường trái phiếu, thị trường chứng khoán phái sinh đều đạt tốc độ tăng trưởng cao trong thời gian vừa qua (theo congthuong.vn).

Tuy nhiên, mặc dù có sự tăng trưởng nhanh chóng, đóng góp tích cực vào sự phát triển của đất nước nhưng thị trường vốn v  ẫn còn tồn tại, hạn chế, thị trường vốn phát triển chưa sâu, dễ bị tác động bởi yếu tố tâm lý, ảnh hưởng của thị trường tài chính, tiền tệ quốc tế, tồn tại nhiều hành vi vi phạm pháp luật có thể kể đến như: Hiện tượng thao túng giá trên thị trường cổ phiếu, thị trường chứng khoán phái sinh ngày càng tinh vi phức tạp; Rủi ro trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp khi nhà đầu tư, đặc biệt nhà đầu tư cá nhân chưa thực sự hiểu rõ về pháp luật trong đầu tư giao dịch trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ.

Tác động từ những bất cập của thị trường vốn lên thị trường tiền tệ

Sự phát triển nhanh nhưng chưa thực sự bền vững, chưa đáp ứng nhu cầu huy động vốn trung, dài hạn cho nền kinh tế là một trong những tác động tiêu cực, ảnh hưởng trực tiếp của thị trường vốn tới thị trường tiền tệ, ngân hàng. Do đó, để đáp ứng nhu cầu cung ứng vốn trung, dài hạn cho nền kinh tế, hệ thống các ngân hàng bắt buộc phải sử dụng vốn huy động ngắn hạn để cho vay trung, dài hạn dẫn đến tỷ trọng sử dụng vốn huy động ngắn hạn để cho vay trung, dài hạn của hệ thống ngân hàng thời gian qua vẫn đang ở mức cao (khoảng 40%). Để khắc phục tình trạng trên, Ngân hàng Nhà nước đã xây dựng lộ trình cụ thể để từng bước giảm dần tỷ trọng này, theo đó dự kiến đến 01/10/2023 còn khoảng 30% (theo baodautu.vn). Tuy nhiên, trước những khó khăn nói chung và nhu cầu vốn trung và dài hạn nói riêng, mục tiêu giảm tỷ trọng sử dụng vốn huy động ngắn hạn để cho vay trung dài hạn còn 30% dự kiến có thể sẽ tiếp tục phải xem xét điều chỉnh (Việc lùi thời hạn áp dụng tỷ trọng trên vốn trước đây cũng đã được Ngân hàng Nhà nước áp dụng). Trong khi đó, theo tiêu chuẩn quốc tế, các ngân hàng thương mại hầu như sẽ không sử dụng vốn ngắn hạn để cho vạy trung dài hạn.

Do đó có thể thấy, tỷ trọng nêu trên của hệ thống các ngân hàng ở Việt Nam hiện tại là rất cao so với tiêu chuẩn quốc tế, dẫn đến mất cân đối về thời hạn giữa nguồn vốn huy động và cho vay, tạo ra nguy cơ rủi ro thanh khoản, rủi ro nợ xấu và ảnh hưởng tới sự an toàn của hệ thống các ngân hàng thương mại. Nguyên nhân căn bản dẫn đến tình trạng trên là do sự phát triển chưa tương xứng của thị trường vốn tại Việt Nam hiện nay.

Định hướng và giải pháp phát triển thị trường vốn tại Việt Nam thời gian tới

Ngày 11/7/2022, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 86/NQ-CP về phát triển thị trường vốn an toàn, minh bạch, hiệu quả, bền vững nhằm ổn định kinh tế vĩ mô, huy động nguồn lực phát triển kinh tế-xã hội. Nghị quyết là cơ sở quan trọng để thúc đẩy thị trường vốn tại Việt Nam phát triển theo hướng hiện đại, tương xứng với vai trò là kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng, chủ yếu phục vụ phát triển kinh tế.

Nghị quyết 86/NQ-CP đề ra các quan điểm, mục tiêu và nhiệm vụ giải pháp cụ thể để phát triển thị trường vốn tại Việt Nam đến năm 2025. Đáng chú ý có một số mục tiêu theo chiến lược tài chính và chiến lược phát triển ngành ngân hàng: Đến năm 2025, quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt 100% GDP, dư nợ thị trường trái phiếu đạt tối thiểu 47% GDP; Đẩy mạnh cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng gắn với xử lý nợ xấu theo Quyết định 689/QĐ-TTg ngày 08/6/2022 của Thủ tướng Chính phủ; Phấn đấu nợ xấu của toàn hệ thống các tổ chức tín dụng dưới 3%.

Như vậy, các mục tiêu đề ra cho sự phát triển của thị trường vốn đến năm 2025 là rất cụ thể và có khối lượng rất lớn, khi GDP của Việt Nam vào năm 2025 dự báo sẽ tăng cao hơn so với thời điểm hiện tại, đồng thời có thể thấy sự phát triển của thị trường vốn có sự gắn bó hết sức mật thiết với sự ổn định, an toàn của hệ thống các tổ chức tín dụng khi bên cạnh các mục tiêu về quy mô thị trường vốn thì Chính phủ cũng đưa ra mục tiêu về kiểm soát tỷ lệ nợ xấu của hệ thống các tổ chức tín dụng ở mức dưới 3%.

Để đạt được các mục tiêu đề ra, Nghị quyết 86/NQ-CP đã đưa ra đồng bộ các nhiệm vụ, giải pháp: (i) Ổn định kinh tế vĩ mô; (ii) Hoàn thiện hành lang pháp lý đối với một số lĩnh vực như Chứng khoán, tiền tệ, ngân hàng, kế toán, kiểm toán; (iii) và nhất là các giải pháp cụ thể để phát triển thị trường chứng khoán, thị trường tiền tệ, ngân hàng như: Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, Kịp thời phát hiện xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật, Đầu tư đổi mới, ứng dụng hệ thống công nghệ thông tin hiện đại, thúc đẩy quá trình chuyển đổ số, Nâng cao chất lượng hàng hóa, phát triển nhà đầu tư trên thị trường,…

Với các nhiệm vụ, giải pháp nhiệm vụ đồng bộ nêu trên, hứa hẹn trong thời gian tới thị trường vốn tại Việt Nam sẽ phát triển mạnh mẽ, minh bạch, bền vững, với quy mô tương xứng với sự phát triển của nền kinh tế, đáp ứng được yêu cầu là kênh dẫn vốn trung, dài hạn chủ yếu phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, qua đó chia sẻ gánh nặng với thị trường tiền tệ mà trực tiếp là hệ thống các tổ chức tín dụng, góp phần khắc phục sự mất cân đối về thời hạn huy động vốn và cấp tín dụng, giảm thiểu rủi ro phát sinh nợ xấu, rủi ro thanh khoản từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng tại Việt Nam.

Dưới đây là toàn văn Nghị quyết số 86/NQ-CP ngày 11/07/2022 của Chính phủ: 

Nghị quyết 86.pdf

 

Phạm Đức Thịnh – VAMC.